REACH og CLP breytingar 2025–2026: Skyldur fyrirtækja

Nýir hættuflokkar og auknar kröfur í REACH og CLP taka gildi 2025–2026. Kynntu þér hvaða áhrif reglurnar hafa á öryggisblöð og efnastjórnun á Íslandi.

Evrópska efnalöggjöfin tekur miklum breytingum á árunum 2025 og 2026. Vegna EES-samningsins innleiðir Ísland þessar reglugerðir beint í landsrétt. Umhverfisstofnun fer með framkvæmd og eftirlit með REACH og CLP á markaði hérlendis, á meðan Vinnueftirlitið hefur eftirlit með notkun efna á vinnustöðum samkvæmt reglum um vernd starfsmanna gegn hættu af völdum efna.

Fyrirtæki sem flytja inn, dreifa eða nota efnavörur í atvinnuskyni þurfa að vera vakandi. Breytingarnar fela í sér nýja hættuflokka, strangari kröfur um merkingar og uppfærslur á öryggisblöðum (SDS).

Nýir hættuflokkar í CLP reglugerðinni

Stærsta breytingin sem snertir flokkun og merkingu er innleiðing nýrra hættuflokka í CLP (reglugerð ESB 2023/707), sem tekur gildi í áföngum fram til 2026 og 2028 eftir því hvort um er að ræða hrein efni eða efnablöndur.

Helstu nýju hættuflokkarnir eru:

• Innkirtlatruflandi efni (Endocrine Disruptors - ED): Skiptast í tvo flokka: hættur fyrir heilsu manna (ED HH) og hættur fyrir umhverfið (ED ENV).
• PBT og vPvB: Efni sem eru þrávirk, safnast upp í lífverum og eru eitruð (Persistent, Bioaccumulative and Toxic) eða mjög þrávirk og safnast mjög mikið upp í lífverum (very Persistent, very Bioaccumulative).
• PMT og vPvM: Efni sem eru þrávirk, hreyfanleg í vatnsumhverfi og eitruð (Persistent, Mobile and Toxic) eða mjög þrávirk og mjög hreyfanleg (very Persistent, very Mobile).

Fyrir þessa flokka hafa verið skilgreindar nýjar EUH-hættusetningar. Á tímabilinu 2025–2026 renna út fyrstu frestir fyrir framleiðendur og innflytjendur til að flokka hrein efni samkvæmt þessum nýju viðmiðum, og blöndur fylgja í kjölfarið.

Breyttar kröfur um merkingar og stafrænar lausnir

Endurskoðun CLP reglugerðarinnar felur einnig í sér strangari kröfur um læsileika merkimiða. Kveðið er á um lágmarksstærð leturs, línubil og skýrari framsetningu á umbúðum.

Jafnframt eru nýjar reglur settar um sölu á netinu og áfyllingarstöðvar (refill stations). Ef efni eru seld í netverslun verða allar helstu hættuupplýsingar að koma skýrt fram áður en kaupandi lýkur pöntun. Einnig er opnað fyrir notkun stafrænna merkimiða (til dæmis með QR-kóðum) fyrir ákveðnar upplýsingar, þótt grunnöryggisupplýsingar verði alltaf að vera sýnilegar á líkamlegum umbúðum.

REACH: Takmarkanir, örplast og PFAS

Samhliða CLP eru stöðugar uppfærslur á XVII. viðauka REACH (takmarkanir á notkun og sölu efna). Sérstaklega ber að nefna:

• Örplast: Banni við vísvitandi viðbættu örplasti er smám saman beitt á fleiri vöruflokka, allt frá snyrtivörum til áfyllingarefna á gervigrasvöllum.
• Díísósýanöt: Kröfur um skyldunámskeið fyrir alla sem handleika díísósýanöt (í þéttiefnum, lökkum og PUR-froðu) eru nú þegar í fullu gildi og Vinnueftirlitið fylgist með að vinnustaðir framfylgi þessu.
• PFAS (flúoruð efni): Víðtæk tillaga um bann við PFAS-efnum er í vinnslu hjá Efnastofnun Evrópu (ECHA). Þótt heildarbann taki ekki gildi strax er mikilvægt að fyrirtæki kortleggi nú þegar hvort vörur þeirra innihaldi PFAS.

Áhrif á öryggisblöð (SDS)

Þegar efni fá nýja flokkun undir CLP þarf tafarlaust að uppfæra öryggisblöðin. Liður 2 (Hættugreining), liður 11 (Eiturefnafræðilegar upplýsingar) og liður 12 (Vistfræðilegar upplýsingar) verða að endurspegla nýju flokkana, sérstaklega hvað varðar innkirtlatruflandi eiginleika.

Íslensk fyrirtæki verða að tryggja að öryggisblöð séu:

1. Á íslensku þegar vörur eru afhentar starfsmönnum eða viðskiptavinum hérlendis.
2. Í samræmi við nýjustu útgáfu REACH-viðauka II.
3. Aðgengileg öllum starfsmönnum sem vinna með efnin.

Gátlisti fyrir íslensk fyrirtæki fyrir 2025–2026

Til að standast kröfur Umhverfisstofnunar og Vinnueftirlitsins ættu fyrirtæki að fylgja þessum skrefum:

• [ ] Yfirfarið efnaskrána: Skráið öll efni sem eru í notkun eða geymslu og athugið hvort ný öryggisblöð séu fáanleg frá birgjum.
• [ ] Krefjið birgja um íslensk öryggisblöð: Tryggið að innlendir og erlendir birgjar afhendi nýjustu útgáfur með réttum hættumerkingum.
• [ ] Athugið nýja hættuflokka: Athugið hvort vörur sem þið flytjið inn falli nú undir ED, PBT eða PMT flokkun.
• [ ] Uppfærið áhættumat vinnustaðar: Ef vara fær nýja hættuflokkun þarf að endurmeta váhrif starfsmanna og persónuhlífar.
• [ ] Athugið umbúðamerkingar: Tryggið að vörur á lager og í sölu beri merkimiða sem stemma við nýjustu öryggisblöð.

Spurt og svarað (FAQ)

Hvenær verða nýju CLP-hættuflokkarnir lögboðnir á Íslandi?

Nýju hættuflokkarnir tóku gildi á Evrópska efnahagssvæðinu árið 2023 en hafa aðlögunartíma. Fyrir hrein efni rennur fresturinn til sjálfviljugrar innleiðingar út á árinu 2025/2026, og fyrir efnablöndur á árunum 2026–2028. Eftir það er óheimilt að markaðssetja vörur án nýrrar flokkunar.

Þurfa öll öryggisblöð á Íslandi að vera á íslensku?

Já. Samkvæmt REACH-reglugerðinni og íslenskum reglum skal öryggisblað vera á opinberu tungumáli þess ríkis þar sem efnið er markaðssett. Vinnueftirlitið gerir jafnframt kröfu um að starfsmenn hafi aðgang að skiljanlegum upplýsingum á vinnustaðnum.

Hvaða hlutverki gegnir Vinnueftirlitið varðandi REACH og CLP?

Vinnueftirlitið hefur eftirlit með vinnuvernd og notkun hættulegra efna á vinnustöðum. Það kannar hvort fyrirtæki haldi lögboðna efnaskrá, hafi tiltæk lögmæt öryggisblöð og hvort gerð hafi verið fullnægjandi hættumat og viðeigandi ráðstafanir fyrir starfsfólk.

Hvernig getur fyrirtæki fylgst með nýjum öryggisblöðum?

Besta leiðin er að koma sér upp föstum ferlum við móttöku efna, óska reglulega eftir nýrri útgáfum frá framleiðanda og nota stafræna gagnagrunna eða öryggisblaðaþjónustur til að finna og varðveita nýjustu útgáfur.